Intro
Als professionals die werken met gezinnen waar sprake is van onveilig gedrag, maken we altijd keuzes binnen een complex spanningsveld. Ten eerste hebben we de wens maar ook verplichting van de overheid om leden van een gezin te beschermen tegen huiselijk geweld. Komend vanuit primair het belang van slachtoffers. Daarnaast staat het recht van gezinsleden op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en het gezinsleven. Wat in het belang kan zijn van ook plegers. De beschermingsverplichting kan heel goed vragen om actieve inmenging in de persoonlijke levenssfeer en dat gezinsleven. Door dit spanningsveld worden professionals in het met gezinnen werken aan veiligheid geregeld geconfronteerd met complexe en ingrijpende afwegingen.
Wat is de ‘juiste keuze’?
In de proeftuinen en de algehele beroepspraktijk werken professionals vanuit het recht op bescherming tegen geweld, misbruik en verwaarlozing. Waarbij zij zich tegelijkertijd hebben te verhouden tot het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer en het gezinsleven. Het is cruciaal dat we afwegingen in dit potentiële spanningsveld zorgvuldig, transparant en gezamenlijk maken. Rechtsbescherming is geen obstakel voor de professional, maar onderdeel van het werken aan veiligheid. Als professionals weten we dat de twee fundamentele rechten kunnen botsen. Daarom maken we zorgvuldige en navolgbare afwegingen, waarin we de rechten, belangen en wensen van alle betrokkenen meewegen. Afwegingen maken we nooit alleen, maar zoveel als mogelijk c.q. passend samen met leden van het gezin, directe collega’s en andere betrokken professionals. Bij zorgvuldige besluitvorming hoort dat alle perspectieven worden betrokken, dat tegenspraak bewust wordt georganiseerd en dat beslissingen zo transparant zijn dat betrokkenen ze kunnen volgen. Door voortdurend samen te reflecteren op onze lastige afwegingen vormen we als professionals een lerende praktijk. Op het moment dat dwang wordt uitgeoefend en daarmee inbreuk wordt gemaakt op mensenrechten, moet er sprake zijn van een wettelijke grondslag en een rechter betrokken worden. Dit volgt uit het EVRM, IVRK en Verdrag van Istanbul.
Kritieke beslismomenten
Binnen dit spanningsveld bestaat altijd het risico dat er op één verplichting te veel nadruk komt te liggen. Allereerst kun je als professional doorslaan naar een te sterke focus op beschermen, waardoor de persoonlijke levenssfeer en het gezinsleven onnodig of onevenredig worden geschonden, bijvoorbeeld als er te snel tot ingrijpende maatregelen overgegaan wordt. Aan de andere kant kunnen we te sterk de nadruk leggen op de bescherming van de persoonlijke levenssfeer en het gezinsleven, waardoor de veiligheid van gezinsleden onvoldoende gerealiseerd en gewaarborgd wordt.
Telkens wanneer professionals voor een keuze staan waarbij de rechten, belangen of wensen van gezinsleden tegenover elkaar staan en/of geschaad dreigen te worden, is er sprake van een kritiek beslismoment. Dergelijke situaties vragen altijd om een zorgvuldige en navolgbare oordeelsvorming, waarin de rechten, belangen en wensen van alle betrokkenen goed worden afgewogen. In dit handelingskader beschrijven we beknopt de methode1 die ondersteunt bij het maken van een zorgvuldige afweging wanneer je als professional voor een kritiek beslismoment staat. Deze methode is nader uitgewerkt in de onderliggende module ‘professionele oordeelsvorming’ en vormt een aanvulling op GSV. Waar GSV het hele proces van werken aan het stoppen van geweld beschrijft – van directe veiligheid tot persoonlijke groei – richt deze wijze van oordeelsvorming zich specifiek op de kritieke beslismomenten binnen dat proces. Door te handelen volgens GSV en met de juiste professionele grondhouding, kan soms worden voorkomen dat we voor kritieke beslismomenten komen te staan. Toch blijven ingrijpende en complexe beslissingen onvermijdelijk in het met gezinnen werken aan veiligheid. In deze oordeelsvorming wordt altijd meegewogen wat de mogelijkheden zijn in het vrijwillig kader of dat het inzetten van overheidsbevoegdheden nodig en helpend is. Uiteraard is de beslissing tot het inzetten van overheidsbevoegdheden ingekaderd in wetgeving en ligt het besluit tot het inzetten van beschermingsmaatregelen bij de rechter dan wel de burgemeester.
- Willemse, T. (2025). Professionele oordeelsvorming (conceptmodule). Toekomstscenario
Professionele oordeelsvorming
Professionele oordeelsvorming helpt om tot een weloverwogen keuze te komen bij een kritiek beslismoment. De methode ondersteunt het individuele denk- en beslisproces door structuur te bieden bij het afwegen. Daarnaast biedt het een overlegvorm voor gezinsleden en professionals. Door samen onderstaande 7 vragen te doorlopen, werken gezinsleden, professionals – van lokaal team tot regionaal veiligheidsteam – en andere betrokkenen gezamenlijk naar een weloverwogen oordeel. Want alleen wanneer het oordelen over lastige vraagstukken gezamenlijk, herhaaldelijk en zorgvuldig plaatsvindt wordt er recht gedaan aan alle mensen waarmee en waarvoor we werken. Professionele oordeelsvorming begint met de voorbereidende vraag wie betrokken dienen te worden. Ook hier geldt dat het bij een gezin overheersende geweldspatroon daarbij een belangrijk gegeven is. Het hele gezin is in het geval van signalen van een patroon van controle en dwang niet aan de orde.
Deze methode is geen vervanging voor de geldende wet- en regelgeving, beroepscodes of vakinhoudelijke kennis, het biedt juist een structuur en ordening voor het besluitvormingsproces bij kritieke beslismomenten, waarbinnen de bestaande kaders en vakkennis navolgbaar meegenomen worden in de afweging.
De methode vormt een aanvulling op Gefaseerd Samenwerken voor Veiligheid (GSV). Waar GSV het hele proces van werken aan veiligheid beschrijft – van aanmelding tot afsluiting – richten we ons hier specifiek op de kritieke beslismomenten binnen dat proces.
DOWNLOAD: Dialoogversie module Professionele oordeelsvorming
Leeswijzer
Let op: dit is een interactieve PDF! Het overzicht op pagina 2 vormt de basis van de methode en geeft de kern van professionele oordeelsvorming weer. Klik op de verschillende onderdelen van het overzicht voor een gedetailleerde toelichting.