De maatschappelijke opgave
De hulp bij huiselijk geweld en kindermishandeling staat onder druk. De aard van de problematiek roept gevoelens van angst, schuld en schaamte op. Het stelsel neigt aan symptoombestrijding te doen en biedt onvoldoende hulp voor onderliggende problematiek. In onze maatschappij lijken gelijke rechten en inclusie weer minder in plaats van meer vanzelfsprekend te worden. Er is terugkerende verontwaardiging over het handelen van professionals en maakbaarheidsdenken. Er is schaarste op de arbeidsmarkt en voortdurende stress over financiële middelen. Politiek, toezichthouders en opdrachtgevers geven professionals een opdracht waar ze onder deze omstandigheden niet aan kunnen voldoen. Professionals gaan als reactie ook zichzelf beschermen, dreigen te verharden en vinden een welkome begrenzing in het ketendenken.
Onze ambitie is te ontwikkelen naar een samenleving waarbinnen we dit geweld willen zien, bespreken en blijvend stoppen. Waarbinnen slachtoffers en ook plegers zich welkom voelen om hulp te vragen aan hun naaste omgeving en aan organisaties voor hulp en bescherming c.q. de overheid. Waarin professionals naast hen staan, helpen het geweld te stoppen en ook de oorzaken aan te pakken. Deze professionals op elkaar aanvullen en met gezinsleden en elkaar de verantwoordelijkheid dragen. Naar een overheid die bij ernstige onveiligheid bescherming biedt en geen leed toevoegt, dat outreachend en rechtsbeschermend doet en daarvoor wordt gewaardeerd in plaats van gevreesd.
Het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming
Het Toekomstscenario ondersteunt deze beoogde transformatie. In het programmaplan1 is de concrete opgave als volgt verwoordt: “het bieden van tijdige, passende en samenhangende hulp en bescherming aan kinderen en volwassenen die te maken hebben met een (acute of structurele) bedreiging van een gezonde en veilige thuissituatie, om deze bedreiging in een zo vroeg mogelijk stadium weg te nemen dan wel om te voorkomen dat de situatie blijft voortduren of verergert. Hierbij wordt samen met de betrokken kinderen en/of volwassenen een analyse gemaakt van wat er aan de hand is en wie wat nodig heeft. De benodigde hulp en ondersteuning wordt zoveel mogelijk op elkaar afgestemd”.
Infrastructuur en werkwijze van onze maatschappelijke opgave
In het Toekomstscenario is in grote lijnen geschetst hoe we willen dat de kind- en gezinsbescherming er over zo’n vijf tot tien jaar uit ziet. Daarbij wordt gekoerst op de volgende infrastructuur en werkwijze:
- Gezinnen hebben het lokaal team dichtbij dat hulp verleent in de breedte van de eventuele vraagstukken.
- Gezinnen hebben één, of voortkomend uit het geweldspatroon eventueel twee, vaste gezichten binnen het lokaal team. Bij ernstige vormen van huiselijk geweld werken deze professionals samen met een collega uit een ‘regionaal veiligheidsteam’. Regionaal veiligheidsteam is de werknaam binnen het Toekomstscenario voor de beoogde gebiedsgericht en ontschot werkende tweedelijns teams voor huiselijk geweld en kindermishandeling. De beweging naar gebiedsgericht werken is in veel regio’s gerealiseerd of in ontwikkeling. Ontschot werken vraagt een wetswijziging en is op het moment van schrijven van dit kader nog niet mogelijk.
- Een regionaal veiligheidsteam heeft expertise en overheidsbevoegdheden aanvullend op het lokale team. Die betreffen het onderzoeken, helpen en beschermen bij huiselijk geweld. De bedoeling is functionaliteiten van in ieder geval de Gecertificeerde Instellingen, Veilig Thuis, de Vrouwenopvang en de Raad voor de Kinderbescherming samen te brengen in deze teams.
- Professionals van lokale teams, regionale veiligheidsteams, politie, Openbaar Ministerie (OM) en Reclassering werken nauw samen om geweld blijvend te stoppen. Ze werken systeemgericht en relationeel, en doen recht aan het overheersende geweldspatroon binnen een gezin. Professionals hebben de middelen om samen te werken en een lerende omgeving te vormen. Het handelingskader is primair bedoeld voor de ‘zorgprofessionals’, waarbij we telkens de samenhang met de ‘strafkant’ zoeken en recht beogen te doen.
- Gezinnen en deze professionals hebben een netwerk van aanvullende hulp dichtbij. Die aanvullende hulp is nodig voor de onderliggende oorzaken en loopt dus uiteen van onder meer schuldhulpverlening, verslavingshulp en agressieregulatie, tot specialistische jeugdhulp en mediation.